İrtifak oranı yalnız şerit genişliğine göre verilmişse güzergâh ve kullanım kısıtları incelenmeli mi?

Evet. İrtifakın değer kaybı oranı yalnız şerit genişliğine bağlanmışsa, güzergâhın ve gerçek kullanım kısıtlarının orana nasıl yansıdığı açıklanmalıdır. Genişlik önemli bir veri olabilir; fakat tek başına taşınmazın ne kadar değer kaybettiğini göstermez. Taşınmazın başlangıç değerinin doğru hesaplanması da gerekçesiz bir kayıp oranını kendiliğinden düzeltmez.

İrtifakın tescilini ve dayandığı planı, parselin geometrisi ve mevcut kullanımıyla birlikte inceletin. Hattın nereden geçtiği, hangi bölümde hangi kullanımın sürdüğü veya sınırlandığı ve etkinin şerit dışına taşıp taşımadığı somutlaştırılsın. Projede veya kayıtta bulunmayan bir yasağı varmış gibi kabul etmeyin; teknik güvenlik koşullarıyla edinilen hakkın kapsamı aynı şey değildir.

Bilirkişiden “şerit şu kadar metre, oran da budur” sonucunun yerine her etkiden oran hesabına nasıl ulaştığını göstermesini isteyin. Aynı genişlikte iki güzergâhın etkisi farklı olabileceği gibi, farklı genişlikler de aynı kullanım sonucunu doğurabilir. Her taşınmaza uygulanacak hazır, asgari veya zorunlu bir kayıp yüzdesi varsayılmaz; irtifak alanının tamamı otomatik olarak tam mülkiyet bedeliyle hesaplanmaz.

İtirazda eksik kalan kullanım etkisini plan ve mevcut kayıtlarla işaretleyin; mahkemeden oran gerekçesinin açıklanmasını veya raporun tamamlanmasını isteyin. Amaç sırf oranı yükseltmek değil, gerçek hak ve kullanım değişikliğiyle bulunan bedelin denetlenebilmesidir. Kayıt kapsamının tartışılmasıyla bilirkişinin ekonomik etkileri ölçmesi ayrı konulardır; hukuki uyuşmazlığı bilirkişi tek başına çözmez.