Arazim alınmıyor sadece irtifak kuruluyorsa bedel neden tam mülkiyet bedelinden farklıdır?

Çünkü irtifakta, taşınmazın mülkiyetinin tamamı alınmak yerine belirli bir kullanım hakkı kurulmaktadır. Mülkiyet sizde kalabilir; ancak hattın, borunun veya başka tesisin gerektirdiği sınırlamalara katlanırsınız. Daimi irtifakta bedel, yalnız şeridin satış fiyatı değil, bu hakkın kurulması yüzünden taşınmazda meydana gelen değer düşüklüğüdür.

Önce hangi hakkın alındığını gösteren plan ve kararı okuyun. İrtifakın alanı, süresi, derinlik veya yükseklik sınırları ve sizin kullanımınıza getirdiği koşullar belli olsun. Aynı projede direk ya da tesis yeri için mülkiyet alınırken başka bölümde irtifak kurulabilir. Bu durumda iki alanın ve iki hakkın bedeli aynı kalemmiş gibi hesaplanmamalıdır.

Değerleme raporu taşınmazın irtifaksız durumdaki değerini ve irtifakın oluşturduğu kaybı gerekçelendirmelidir. Örneğin tarımsal kullanım devam edebiliyor mu, yapılaşma veya dikim imkânı hangi ölçüde sınırlanıyor, erişim ve parselin kullanışlılığı nasıl etkileniyor? Şeridin küçük olması mutlaka önemsiz bir kayıp; şeritte sınırlama bulunması da mutlaka tam mülkiyet bedeli demek değildir. Kısa süreli geçici irtifakta ise sürekli bir değer kaybı bulunmayabilir. Yargıtay bu durumdaki örneklerde kullanım süresi için taşınmazın getirebileceği kirayı esas almıştır; daimi irtifak hesabını geçici kullanıma aynen uygulamayın. Süre bitiminde kalan kalıcı zarar veya eski hâle getirme ihtiyacı varsa bunlar ayrıca incelenir.

Raporda yalnız “şerit alanı × metrekare fiyatı” yazıyorsa, taşınmazın değer kaybının neden bu tutara eşit kabul edildiğini sorun. Kalıcı irtifak etkisiyle geçici çalışma sırasında oluşan ürün veya tesis zararını da ayırın; aynı zarar iki kez sayılmasın. Kullanımın gerçekte ileri sürülenden daha ağır engellendiğini düşünüyorsanız bunu plan, saha ölçümü ve ilgili kullanım belgeleriyle gösterin; irtifakın adı tek başına yeterli bedeli belirlemez.