İrtifak hakkı süresiz değilse kullanım süresi değer hesabını nasıl etkiler?

İrtifak belirli bir süre için kuruluyorsa, bu süre değer kaybı hesabında görünmelidir. Süresiz bir hak varmış gibi hesap yapılması da, kullanım kısa sürüyor diye kaybın önemsiz sayılması da tek başına yeterli değildir. Önce edinilen hakkın başlangıcı, bitişi ve kullanım kapsamı belirlenir; sonra bu hakkın taşınmazın değerini nasıl etkilediği açıklanır.

Karar, proje ve tapuya yazılması istenen hakkı karşılaştırın. “Çalışmalar altı ay sürecek” ifadesiyle “irtifak altı ay sonra sona erecek” ifadesi aynı değildir. İnşaat kısa sürebilir ama boru veya hat taşınmazda kalabilir. Tersine, yalnız geçici çalışma alanı kullanılıyorsa bunu kalıcı tesis hakkıyla aynı başlık altında hesaplamak gerçekte neyin karşılandığını belirsizleştirir.

Raporda süre boyunca hangi kullanımın engellendiği ve süre sonunda hangi etkinin sona ereceği ayrı gösterilsin. Toprağın eski hâline getirilmesi gereken bir durum veya kullanım sonrasında devam ettiği ileri sürülen zarar varsa bunun da dayanağı açıklansın. İrtifak bedelinin kanuni ölçüsü, hak nedeniyle oluşan değer düşüklüğüdür; süre, bu düşüklüğün gerekçelendirilmesinde dikkate alınacak somut özelliklerden biridir.

Bilirkişiye “hangi süreyi esas aldınız, bu süre hangi belgeye dayanıyor ve sonuç tutarını nasıl etkiliyor?” sorularını yöneltin. Süresiz bedelin yıl sayısına bölünmesi, yıllık gelirin süreyle çarpılması veya bir kira tutarının seçilmesi her olayda kendiliğinden doğru yöntem olmaz. Kullanılan yöntemin o hakka neden uygun olduğu ve aynı kaybın başka kalemde tekrar sayılmadığı açıklanmalıdır.